„Czarne Niebo – Stop Fake”
Projekt finansowany z budżetu państwa w ramach konkursu Ministra Spraw Zagranicznych RP „Dyplomacja Publiczna 2024-2025 – wymiar europejski i przeciwdziałanie dezinformacji”
Wartość finansowania:
Moduł nr 1: 122 100,00 PLN
Moduł nr 2: 267 700,00 PLN
Razem: 389 800,00 PLN
Projekt „Czarne Niebo – Stop Fake” ma na celu szkolenie dziennikarzy i tworzenie treści multimedialnych poświęconych dezinformacji, w celu zwiększania zdolności jej przeciwdziałania na terenie Ukrainy i innych państw.
Dezinformacja jest jednym z narzędzi prowadzenia wojny. Przeciwdziałanie dezinformacji zostało zdiagnozowane jako ważny problem m.in. przez Polskę oraz państwa Trójkąta Lubelskiego, stanowiące główne państwa objęte realizacją projektu. Z różnych względów w Trójkącie Lubelskim nie znajduje się Białoruś, jednak ze względów oczywistych jest to dla nas państwo ważne, jego społeczeństwo jest również odbiorcą naszych działań. Realizatorami i głównymi odbiorcami projektu są środowiska dziennikarskie, eksperckie, pozarządowe z Polski, Ukrainy, Białorusi i Rosji oraz szerokie grono odbiorców mediów popularyzujących treści StopFake, uczestniczących, czy też wspierających projekt, a także środowiska polskiej mniejszości na Ukrainie i Białorusi. Grono autorów współtworzących treści pojawiających się na stronie StopFake PL stanowią dziennikarze z Polski, Ukrainy oraz niezależnych mediów na Białorusi, współpracownicy i pracownicy uniwersytetów oraz instytucji naukowych.
HISTORIA POWSTANIA INICJATYWY
Organizacja pozarządowa „Centrum Reform Mediów” jest platformą edukacyjną założoną przez Szkołę Dziennikarstwa Mohyla, której celem jest wprowadzanie na Ukrainie wysokich standardów edukacji dziennikarskiej, podnoszenie poziomu kompetencji medialnych, informowanie o zagrożeniach związanych z propagandą oraz rozpowszechnianiem fałszywych informacji (fake newsów) w mediach.
Od początku swojego istnienia CRM pracuje nad wdrażaniem zachodnich standardów dziennikarstwa na Ukrainie oraz podnoszeniem poziomu edukacji medialnej różnych odbiorców – od studentów i dziennikarzy po zwykłych obywateli, którzy chcą konsumować treści medialne w sposób krytyczny i odpowiedzialny. W tym celu organizujemy seminaria z fact-checkingu dla dziennikarzy oraz wykładowców dziennikarstwa ukraińskich uniwersytetów, a także szkolimy studentów, blogerów i aktywistów społecznych z różnych regionów Ukrainy i innych krajów.
Stale śledzimy współczesne trendy medialne i uczestniczymy w międzynarodowych badaniach medialnych. Nasi eksperci są stałymi uczestnikami międzynarodowych konferencji i forów oraz prelegentami w kluczowych dyskusjach dotyczących najważniejszych problemów współczesnych mediów.
W 2014 roku organizacja „Centrum Reform Mediów” stała się liderem w walce z propagandą. Nasz flagowy projekt StopFake jest obecnie znany profesjonalistom medialnym na całym świecie. Nie tylko wykrywa przypadki rozpowszechniania fałszywych informacji dotyczących wydarzeń na Ukrainie, ale także faktycznie zainicjował międzynarodową debatę na temat tego, jak przeciwdziałać temu haniebnemu zjawisku.
Serwis fact-checkingowy StopFake.org został uruchomiony 2 marca 2014 roku. Jego inicjatorami byli wykładowcy, absolwenci i studenci Szkoły Dziennikarstwa Mohyla oraz programu dla dziennikarzy i redaktorów Digital Future of Journalism. Do projektu dołączyli dziennikarze, redaktorzy, programiści i tłumacze – wszyscy ci, którym leżał na sercu los Ukrainy i jej народа w czasie okupacji Krymu i wojny w Donbasie.
Na początku głównym celem społeczności było sprawdzanie i obalanie zniekształconych informacji oraz propagandy dotyczącej wydarzeń na Ukrainie, rozpowszechnianych w mediach. Z czasem projekt przekształcił się w hub informacyjny, w którym analizowane jest zjawisko propagandy kremlowskiej we wszystkich jego aspektach i przejawach.
Oprócz wpływu propagandy na Ukrainę staramy się również badać jej metody oddziaływania na inne kraje i regiony – Unię Europejską oraz państwa byłego Związku Radzieckiego.
Nasz zespół stale się powiększa – dołączają do niego specjaliści medialni, którzy sprawdzają, redagują, tłumaczą i rozpowszechniają informacje w 14 językach: rosyjskim, angielskim, ukraińskim, hiszpańskim, rumuńskim, bułgarskim, francuskim, włoskim, niderlandzkim, czeskim, serbskim, tureckim, niemieckim i polskim.
Nasze treści można czytać na stronie internetowej, oglądać online i w lokalnych stacjach telewizyjnych na Ukrainie, słuchać w podcastach i audycjach radiowych, czytać w gazecie „Twoje prawo do wiedzy”, a także śledzić w mediach społecznościowych.
Zwracamy uwagę, że projekt StopFake.org nie jest w żaden sposób powiązany ani finansowany przez ukraińskie organizacje rządowe. Jesteśmy organizacją dziennikarską, której głównym celem jest weryfikacja informacji, wzmacnianie kompetencji medialnych odbiorców oraz wyraźne rozgraniczenie między dziennikarstwem opartym na faktach a propagandą.
Realizujemy to nie tylko poprzez obalanie pojedynczych fake newsów, ale także poprzez tworzenie archiwum propagandy, analizę tych informacji, prowadzenie szkoleń z weryfikacji informacji dla różnych zainteresowanych grup oraz udział w konferencjach i seminariach.
ZESPÓŁ StopFake:
Ruslan Deynichenko (dyrektor wykonawczy, producent rosyjskiego programu telewizyjnego)
Jewhen Fedchenko (redaktor naczelny)
Viktoria Romanyuk (zastępca redaktora naczelnego, producentka ukraińskiego programu telewizyjnego)
Jurij Panin (dyrektor techniczny)
W skład zespołu projektowego StopFake wchodzą: Hanna Deynichenko, Alina Mosendz-Manser, Oksana Pinsker, Oksana Poluliakh, Irena Halupa, Olena Churanova, Olga Yurkova, Alla Radnyuk, Pavel Bobolovych, Voytek Pokora, Wojciech Mukha, Galina Szymańska-Geyer, Artem Laptiev, Sonya Dimitrova-Martyniuk, Oleksandr Zamkowoj, Karina Dutchak, Mychajło Kolcow, Jarosława Ławreniuk, Alla Lazareva, Piotr Bobolovych.
Zespół projektu dziękuje wszystkim naszym współpracownikom, którzy na różnych etapach pomagali tworzyć i rozwijać StopFake.
METODOLOGIA StopFake
ETYKA I STANDARDY
Zespół StopFake był jednym z pierwszych, który zaadaptował istniejące już zasady weryfikacji faktów do walki z dezinformacją oraz wzmacniania odporności na destrukcyjne wpływy medialne. Naszą metodę nazywamy MAD (monitorowanie, archiwizowanie i demaskować).
Określając granice ekosystemu rozpowszechniania fałszywych informacji oraz analizując jego wpływ na ukraińską publiczność, w ciągu ostatnich 12 lat StopFake zgromadził bogate doświadczenie w pracy z przykładami rosyjskiej dezinformacji.
„Fake newsy” transmitowane przez rosyjskie media stały się głównym obszarem naszej działalności w zakresie fact-checkingu.
Nasza polityka redakcyjna opiera się na międzynarodowych zasadach etyki zawodowej w dziennikarstwie, które obejmują prawo do rzetelnej informacji.
W celu umiędzynarodowienia działań w obszarze walki z dezinformacją, w 2016 roku StopFake.org dołączył do organizacji First Draft jako główny partner.
First Draft to globalna sieć organizacji medialnych, które współpracują w celu podnoszenia jakości dziennikarstwa internetowego.
22 lutego 2020 roku StopFake.org dołączył do International Fact-Checking Network (IFCN).
W naszej pracy kierujemy się Zasadami IFCN.
Uwagi i sugestie dotyczące działalności StopFake można przesyłać bezpośrednio do IFCN. Więcej informacji na ten temat znajduje się tutaj.
Podstawowe podejścia naszej pracy są przedstawione w Polityce Redakcyjnej StopFake.
Wszyscy fact-checkerzy StopFake podpisali również Międzynarodową Kartę Etyki Dziennikarskiej („Deklarację z Bordeaux”) i kierują się jej zasadami w swojej pracy.
FINANSOWE WSPARCIE PROJEKTU ZAPEWNIALI:
International Renaissance Foundation,
National Endowment for Democracy, USA,
Ministerstwo Spraw Zagranicznych Republiki Czeskiej,
Ambasada Wielkiej Brytanii na Ukrainie (2015-2019),
Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Wspólnoty Narodów (2015-2019),
The Sigrid Rausing Trust,
National Democratic Institute,
The German Marshall Fund.
Budżet
Uczciwość jest dla nas ważna. Dlatego gdy popełniamy błąd, przyznajemy się do niego i staramy się go jak najszybciej poprawić.
Czytelnicy, którzy wykryją błąd, mogą wysłać wiadomość e-mail na specjalny adres: [email protected], wyraźnie wskazując link do publikacji, tytuł artykułu, dział (np. „Aktualności”) oraz krótki opis problemu.
Jeśli zauważą Państwo nieprawdziwe informacje, prosimy o zgłoszenie ich na adres e-mail: [email protected].
Polityka prywatności opisuje, w jaki sposób StopFake zbiera, wykorzystuje i chroni informacje uzyskane od użytkowników naszej strony internetowej StopFake.org („Strona”), usług chatbotów StopFake oraz innych produktów multimedialnych. Korzystając ze strony i usług chatbotów StopFake, użytkownik akceptuje warunki określone w niniejszej polityce.
Szczegółowy raport z naszej działalności za lata 2016–2017 (w języku ukraińskim i angielskim): zobacz.